Ĉapitro 8: Televido kaj radio

Parts of the day

To say “on Monday morning,” we use -n to express “on Monday,” and add an adverb to express the part of the day: lundon matene (literally: “on Monday in the morning”).

For “this morning” we say hodiaŭ matene, or “today in the morning.” (Note that hodiaŭ does not take -n.)

mardon matene
on Tuesday morning
hodiaŭ posttagmeze
this afternoon
hieraŭ vespere
yesterday evening
morgaŭ nokte
tomorrow night

post-tag-mezo = “after mid-day” (literally, “after the day’s middle”)

Ordinals

To get the numbers first, second, third etc., we put -a on the cardinal numbers unu, du, tri, etc.:

unua first
dua second
tria third
kvara fourth
kvina fifth
sesa sixth
sepa seventh
oka eighth
naŭa ninth
deka tenth
dudeka twentieth
trideka thirtieth

With ordinals for numbers that are written as two separate words (dek unu, dudek unu, etc.) the numbers are joined by a hyphen:

dek-unua eleventh
dudek-kvina twenty-fifth
cent-tridek-naŭa hundred and thirty-ninth

Ordinals are adjectives, and just like other adjectives they “agree” with their nouns in number and case:

la unuaj tagoj de la jaro
the first days of the year
lundon, la dek-unuan de Februaro
on Monday, the eleventh of February

Other number endings

The cardinal numbers can be made into nouns by adding -o:

unuo a unit
duo a couple
trio a trio
dek-duo a dozen
dudeko a score

And we can make them into adverbs by adding -e:

unue firstly
due secondly
trie thirdly

To express how many times a thing has happened, we add the adverb foje to the numbers:

unufoje once
dufoje twice
trifoje three times
dekfoje ten times

With ordinals, the noun fojo is used:

la unua fojo the first time
la dua fojo the second time
la lasta fojo the last time

The word fojo by itself means “an occasion”; foje means “occasionally/on occasion”. Don’t confuse fojo with tempo (“time”).

Suffixes used with numbers

The following three suffixes are all used with numbers:

-obl

The suffix -obl is used to denote multiples of the number:

duobla double
triobla triple, threefold
kvarobla quadruple
dekobla tenfold

-on

The suffix -on is used to denote fractions:

duono a half
triono a third
kvarono a quarter
tri kvaronoj three-quarters

-op

The suffix -op is used to denote a collective (a number of things taken together):

duope two at a time, in twos
sesope in sixes
dudekope in twenties

Telling the time

To ask the time, you can say: Kioma horo estas? (“What time is it?”)

There are several ways to reply in Esperanto, just as there are in English. For example, to express the idea that it’s 1:15, in English we can say “quarter past one” or “fifteen minutes past one” or “one fifteen.” It’s best to start by choosing one method in Esperanto and learning it thoroughly, instead of trying to master them all at once:

Estas la unua horo kaj dek kvin minutoj.
Estas la unua kaj dek kvin.
Estas la unua dek kvin.
Estas la unua kaj kvarono.

Other examples:

4:30 La kvara (kaj) tridek (or …kaj duono)
6:45 La sesa (kaj) kvardek kvin (or …kaj tri kvaronoj)
12:15 La dek-dua (kaj) dek kvin (or …kaj kvarono)

Note: The “hour” figure always ends in -a; i.e. for “one o’clock” we say “the first hour”. The words horo and minutoj may be used, but for brevity they are often dropped. Kaj may also be dropped except before fractions like kvarono and duono.

The same method can be used with 24-hour clocks:

21:35 La dudek-unua (kaj) tridek kvin

When we want to say “at a certain time”, we use the preposition je:

Mi renkontos vin je la sepa kaj kvarono.
I’ll meet you at quarter past seven.

Note that atm. (antaŭtagmeze) = a.m., and ptm. (posttagmeze) = p.m.

Antaŭ and post

Antaŭ before an expression of time is often translated by “ago”:

Mi vidis lin antaŭ du jaroj.
I saw him two years ago.
Antaŭ tri horoj mi estis en la butiko.
Three hours ago I was in the shop.

Similarly, post is often translated by in:

Li estos libera post du jaroj.
He will be free in two years.
Post du horoj mi estos en Londono.
In two hours I will be in London.

Ekzerco 8.1

Traduku anglen.

  1. Kioma horo estas?
  2. Ĉu estas la sepa?
  3. Ankoraŭ ne; estas nur la sesa (kaj) kvardek kvin.
  4. Kion vi faros hodiaŭ?
  5. Hodiaŭ matene mi iros en la urbon.
  6. Unue mi iros al la poŝtoficejo kaj aĉetos poŝtmarkojn.
  7. Poste mi iros al la stacidomo por informoj pri vagonaroj al Londono.
  8. Ĉu vi ne iris tien hieraŭ posttagmeze?
  9. Jes, sed mi forgesis pri la poŝtmarkoj.
  10. Hieraŭ matene mi renkontis malnovan amikon.
  11. Mi unue renkontis lin antaŭ tri jaroj en Francujo.
  12. Post tridek minutoj estos la deka horo.
  13. Do, nun estas la naŭa kaj duono.

Ekzerco 8.2

Traduku esperanten.

  1. I am going to the station this morning.
  2. When will you come back?
  3. I will not come back until twelve o’clock.
  4. I met Mr. and Mrs. Lang yesterday evening.
  5. Yesterday was the twenty-first of January.
  6. What will the date be tomorrow?
  7. I have been there three times.
  8. I was there four years ago.
  9. I will be there again in three months.
  10. Where is the meeting-place of the Esperanto group?
  11. It is near the town hall.
  12. The group meets on Monday evening at half past seven.
  13. How long do the meetings last?
  14. Usually they last two hours.

Ekzerco 8.3

Kioma horo estas? Respondu Esperante. (“Estas la ….”)

clocks

Quantity

Da, de, and el

When we want to indicate the quantity of something, the “of” is translated by da:

tuno da karbo a ton of coal
glaso da akvo a glass of water
dudeko da jaroj a score of years
kilogramo da teo a kilogram of tea

In other words, da is used if the previous word answers the question “How much?” or “How many?”

Notice the difference between the following two phrases:

taso de teo a cup of tea (not coffee, etc.)
taso da teo a cup(ful) of tea (not a potful, etc.)

da is used only when we are talking about a quantity or number of something in general.

If we are speaking of some particular substance (i.e., if it is defined by la or tiu) then “of” is translated by de:

kilogramo de tiu teo a kilogram of that tea
sako de tiuj pomoj a sack of those apples

Sometimes we use da when “of” is not used in English:

pli da pano more bread

When we are talking about a few items out of a known group, el may be used in place of de:

duo el la kukoj a couple of the cakes
tri el tiuj libroj three of those books

Kiom, tiom, etc.

Kiom = “how much? / how many?” and tiom = “that/so much”, that/so many”; ĉiom = “all of”; neniom = “none (of), none at all”.

Kiom mi ŝuldas?
How much do I owe?
Tiom mi ŝuldas.
I owe that/so much.
Kiom de la kuko vi deziras?
How much of the cake do you want?
Mi deziras ĉiom.
I want all (of it).
Mi deziras neniom.
I want none (of it).

When tiom, kiom are used together, they are translated by “as much as,” or “as many as”:

Helpu lin tiom, kiom vi povas.
Help him as much as you can.
Mi havas tiom, kiom vi.
I have as many as you.

When we ask “How much? / How many?” or express “So much / so many” of something, the “of” is always included — even though it is omitted in English — and it is translated by da:

Kiom da akvo vi havas?
How much water do you have?
Ni vidis tiom da neĝo.
We saw so much snow.
Kiom da jaroj vi havas?
How old are you? (“How many years do you have?”)
Ŝi havis tiom da infanoj.
She had so many children.

Expressions of time

Kiam, tiam, etc.

Kiam = “when”; tiam = “then, at that time”; ĉiam = “always (all the time)”; neniam = “never (at no time)”.

Kiam vi venos?
When will you come?
Tiam li loĝis en Londono.
Then (at that time) he lived in London.
Li ĉiam estas preta.
He is always ready.
Ŝi neniam parolas al mi.
She never speaks to me.

Suffix: -aĵ

The suffix -aĵ is used to denote some concrete thing that is made from the root, or possesses the quality of the root:

pakas packs
pako package, piece of luggage
   
manĝas eats
manĝo food
   
konstruas builds
konstruo a building

-aĵ also indicates the flesh of an animal used for food:

porko a pig
porko pork
   
ŝafo a sheep
ŝafo mutton
   
bovido a calf
bovido veal
   
fiŝo a fish
fiŝo fish (as food)

It also is used to give the idea of “a piece of”:

muziko music
muziko a piece of music
   
nova new
novo a piece of news
   
teatro theater
teatro a play, piece

Televidprogramo: Studloko en Francujo — 8:30 ptm.

Castle Grésillon

Hodiaŭ nia programo “Studlokoj” vizitas, ne universitaton aŭ kolegion kiel kutime, sed kastelon en Francujo, kiu apartenas al la francaj esperantistoj. Do, ne surprize, oni studas tie ne la francan lingvon, sed Esperanton! Kutime okazas tri diversgradaj kursoj, el kiuj unu ĉiam estas por komencantoj, kun geknaboj kaj plenkreskuloj, aŭ geknaboj aparte. Tiuj kursoj ofte estas per rekta metodo (nur en Esperanto) ĉar diverslandanoj (divers-land-anoj) ofte vizitas la kastelon Grésillon.

Sed de tempo al tempo, dum la posttagmezoj, okazas kursoj pri diversaj aliaj aferoj, ekzemple: foto-rivelado aŭ farado de korboj, emajlitaj kupraĵoj, kolĉenoj per bidoj, sakoj el “makramo” aŭ artaj desegnaĵoj per streĉitaj fadenoj ĉirkaŭ najletoj. Tiaj kursoj, kompreneble, dependas de la ĉeesto de kapabla respondeculo. Pro tiuj kursoj, la kastelo nomiĝas “Esperantista Kulturdomo”.

La kastelo Grésillon situas en la bela valo de la rivero Loire, kaj staras en 17-hektara parko kun lageto, insuleto, banejo, infanludejo kaj ludkampoj. Esperantistoj vizitas ĝin el la tuta mondo, do oni ekkonas tie esperantistojn el multaj landoj, kaj multaj el ili vizitas la kastelon, aŭ kulturdomon, jaro post jaro. Kiam ili ne studas, ili vizitas pitoreskajn vilaĝojn, belajn urbojn, zoologian ĝardenon, aŭ la famajn kastelojn de la Loire-valo. Oni ankaŭ naĝas en la naĝejo, fiŝkaptas en la rivero, aŭ ludas tenison, tablotenison, retpilkon, kartludojn, ŝakon, ktp.*

Nu, rigardu la filmon hodiaŭ vespere, kaj vidu ĉi tiun vere internacian studlokon!

* ktp: kaj tiel plu (“and so on”).

Ekzerco 8.4

Traduku anglen.

  1. Kioma horo estas?
  2. Estas la sepa kaj duono.
  3. Post unu horo kaj duono estos la naŭa horo.
  4. Antaŭ du horoj li estis en la lernejo.
  5. Post du monatoj mi estos en Svedujo.
  6. Ĉu plaĉas al vi teo?
  7. Jes, ĝi tre plaĉas al mi.
  8. Kiom da kafo vi deziras?
  9. Unu kilogramon, mi petas.
  10. Hieraŭ estis la unua de Majo.
  11. Kiam mi vizitu vin?
  12. Venu lundon aŭ mardon; mi estos libera je la sepa.
  13. Hieraŭ mi ricevis novaĵon de mia amiko en Francujo.
  14. Ĉu vi preferas porkaĵon aŭ bovidaĵon?
  15. Ĉu vi aŭdis la novaĵojn hodiaŭ matene?
  16. Je kioma horo ni vidos la filmon?
  17. Ni vidos ĝin je la naŭa kaj duono, post la novaĵoj.
  18. La programo “Studlokoj” plaĉas al mi.
  19. Kutime ĝi estas pri universitatoj kaj kolegioj, sed hodiaŭ ĝi estos pri kastelo en Francujo.

Ekzerco 8.5

Traduku Esperanten.

  1. At what time do you hear the weather forecast?
  2. When did you hear the news?
  3. Will you come on Monday or Friday?
  4. We heard an orchestra at three o’clock.
  5. We will come at half past four or quarter to five.
  6. What is half of six?
  7. What is a quarter of a dozen?
  8. Three days ago I saw a play.
  9. In seven weeks I will receive permission.
  10. How many clocks do you have?
  11. We heard an hour of music.

Dialogo: Diskuto pri veturo

La familio Lang diskutas la veturon al Grésillon.

Demandoj

  1. Kiel la familio veturos de Newtown ĝis Grezijono?
  2. Kiam ili ekveturos?
  3. Kie ili iros sur la ŝipon?
  4. Kie ili manĝos?
  5. En kiu urbo ili eble tranoktos?
  6. Kiom da mejloj estas de Bulonjo ĝis Neufchâtel?
  7. Kaj kiom de Neufchâtel ĝis Grezijono?
  8. Kio okazas en Le Mans ĉiun jaron? (ĉiujare)
  9. Ĉu la familio vidos la vetkurejon?
  10. Kion ili faros kiam ili alvenos (“arrive”) en Grezijono?

Vortolisto

aktual/a current, topical, present-day
akv/o water
ankoraŭ still (continuing); ~ ne not yet (still not)
apart/a separate
aŭd/i to hear
bid/o bead
cert/a certain; ~e certainly
ĉe’estas is present (at)
da of (quantity)
dat/o date, time
desegn/i to draw, design; ~aĵo a drawing
do so, therefore, then
ebl/a possible; ~e perhaps, maybe
ek (prefix denoting beginning, suddenness) ~iri to set off, set out; ~koni to get to know, make the acquaintance of
emajl/o enamel; ~ita enamelled
faden/o thread
far/i to make; ~ado doing, making
ferm/i to close
fot/i to photograph; ~o a photo; ~orivelado photo-developing
ĝangal/o jungle
hektar/o hectare (~2.5 acres)
hor/o hour
horloĝ/o a clock, watch
inter between, among; ~nacia international
kamp/o field; ~aro country(side)
kant/i to sing; ~o a song
kart/o card; ~ludo card-game
kaz/o a case (medical, law, etc.)
kol/o neck; ~ĉeno necklace
komenc/i to begin [tr]; ~anto a beginner
korb/o a basket
kresk/i to grow
kultur/o culture; ~domo cultural center
kupr/o copper
kurs/o a course (of lessons)
laŭ along, according to
makram/o macramé
maten/o morning; ~manĝo breakfast
mejl/o a mile
memor/i to remember; ~o memory
mir/i to be amazed
najl/o a nail (metal)
neces/a necessary
nokt/o night; ~omezo midnight; tra~as spends the night
nom/o a name; ~iĝi be called
opini/i to thinks (have an opinion)
pan/o bread
pejzaĝ/o landscape, scenery
pitoresk/a picturesque
plej most
plen/a full; ~kreskulo grown-up, adult
pli more
poŝt/o mail; ~oficejo post office
prefer/i to prefer; ~ata favorite
prezent/i to present, introduce
respond/i to answer; ~eca responsible
ret/o net; ~pilko volleyball
sak/o a bag, sack
streĉ/i [tr] to stretch, tighten; ~ita stretched, taut
stud/i to study
supr/e above, on top; ~o top; ~a top(most), highest
ŝak/o chess
ŝtup/o a step; ~aro staircase
team/o team
tra through; ~noktas spends the night
tro too, too much
vagon/o (railway) car; ~aro (= trajno) train
val/o valley
verd/a green
vet/i to bet, wager; ~kuro a race; ~kurejo a racetrack
viv/i to live; ~o life

Esprimoj

dependas de depends on
jaro post jaro year after year
rekta metodo direct method (of language teaching)