Ĉapitro 4: La urbo

Adverbs

Adverbs describe the manner of an action (or state). They express the how, why, when or where of verbs. Most adverbs are derived from adjectives. In English, adverbs often end in -ly. In Esperanto, they end in -e.

bela beautiful
bele beautifully
   
rapida quick
rapide quickly
   
forta strong
forte strongly
   
bona good
bone well

Subject and direct object

So far we’ve only seen sentences without direct objects: these sentences express what a subject does or is. For example, in these two sentences la patro is the subject.

La patro sidas en la seĝo.
The father sits in the chair.
La patro estas sinjoro Lang.
The father is Mr. Lang.

But often we’re concerned not just with what the subject does, but what it does to something (or someone) else. When we read, for example, we must read something; when we love, we must love something; when we eat or drink, we must eat or drink … something. This “something” is called the direct object, and in Esperanto we add -n to distinguish it from the subject:

Subj. Verb Dir. obj.
La viro amas la virinon.
The man loves the woman.

Looking at this sentence, we know who loves (la viro), and we know who is loved (la virinon, because it has the -n). We can even re-arrange the order of the sentence without changing its meaning: la virinon is still the object, no matter where it appears in the sentence.

La viro la virinon amas.
The man loves the woman.
La virinon amas la viro.
The man loves the woman.
Amas la viro la virinon.
The man loves the woman.

The object can also be a pronoun instead of a noun.

La viro amas ŝin.
The man loves her.

And it can be plural, too.

Maria amas la pupojn.
Maria loves the dolls.
Ŝi amas ilin.
She loves them.

Remember how adjectives “agree” with their plural nouns by taking the plural ending -j In the same way, adjectives also take the ending -n along with their nouns.

La bela viro amas la maljunan virinon.
The handsome man loves the old woman.
Andreo amas la bonajn hundojn.
Andreo loves the good dogs.

More correlatives

Kie / tie

Kie = “where” and tie = there, in that place.

Kie vi loĝas?
Where do you live?
Mi loĝas tie.
I live there.
Kie li estas?
Where is he?
Li estas tie.
He is there.

Kiel / tiel

Kiel = “how” and tiel = “in that way, so.”

Kiel vi fartas?
How are you (faring)?
Ili ludas tiel.
They play like that (in that way).
Kiel li laboras?
How does he work?
Ĝi veturas tiel rapide!
It travels so quickly!

In comparing two ideas, kiel is translated by like.

Ĝi ne estas urbego, kiel Novjorko.
It isn’t a big city like New York.
Li ne ludas, kiel vi.
He doesn’t play like you.

The combination tiel … kiel … is translated by as … as ….

Aŭto ne estas tiel granda kiel buso.
A car is not as big as a bus.
Aŭto ne veturas tiel rapide kiel trajno.
A car does not travel as quickly as a train.

Ekzerco 4.1

Translate into English.

  1. Kie estas la ludiloj de Maria?
  2. Ili estas sur la tablo antaŭ ŝi.
  3. Kion faras la patro?
  4. Li sidas kaj legas libron.
  5. Kian libron li legas?
  6. Li legas bonan libron.
  7. Li sidas komforte kaj legas rapide.
  8. Maria estas tre kontenta ĉar ŝi iras al la lernejo.
  9. Ŝi iras rapide.
  10. Sed Andreo ne estas kontenta.
  11. Li iras malrapide al la lernejo.
  12. Maria amas la lernejon, sed Andreo malamas ĝin.

Ekzerco 4.2

Match the answers to the questions.

Questions

1. Ĉu la brakseĝo estas komforta?
2. Kie estas la ludiloj de Maria?
3. Ĉu Maria estas kontenta?
4. Kio estas sur la tablo?
5. Kion legas sinjoro Lang?
6. Kie estas la ŝranko de Maria?
7. Ĉu la ŝranko de Maria estas granda?
8. Kiel legas sinjoro Lang?
9. Ĉu Novjorko estas urbego?
10. Kia estas urbego?

Answers

a. Li legas rapide.
b. Li legas libron.
c. Ĝi estas granda.
d. Ne, ĝi ne estas granda.
e. Jes, ĝi estas urbego.
f. Ili estas sur la tablo.
g. La ludiloj estas sur la tablo.
h. Ĝi estas sur la muro.
i. Jes, ĝi estas komforta.
j. Jes, ŝi estas kontenta.

Ekzerco 4.3

Answer the following questions.

  1. Ĉu urbego estas malgranda urbo?
  2. Kion legas sinjoro Lang?
  3. Kie sidas Maria?
  4. Kia estas la ŝranko de Maria?
  5. Kie pendas la elektra lampo?
  6. Ĉu vi loĝas kun gesinjoroj Lang?
  7. Ĉu aŭto estas tiel granda kiel trajno?
  8. Ĉu Maria estas maljuna?
  9. Kia estas la bildo en la ĉambro?
  10. Ĉu la brakseĝo estas malkomforta?
  11. Ĉu fajro estas malvarma?
  12. Kiu ludilo estas malpura?
  13. Kiu amas la patron?
  14. Kiun amas la patro?
  15. Ĉu la familio Lang konsistas el tri personoj?

Affixes

-et

The suffix -et is used as a diminutive to denote a small size or degree.

domo house
dometo cottage
   
varma warm
varmeta lukewarm
   
malvarma cold
malvarmeta cool
   
dormas sleeps
dormetas dozes
   
ridas laughs
ridetas smiles

-eg

The suffix -eg is the opposite of -et and shows a great size or degree.

domego mansion
varmega hot
dormegas sleeps heavily
ridegas guffaws

-ul

The suffix -ul denotes a person characterized by the idea of the root.

riĉa rich
riĉulo rich person
   
sporto sport
sportulo sports(man/woman)
   
sana healthy
sanulo healthy person

We can add the suffix -in to these words to specifically indicate the feminine.

sportulino sportswoman

Note: traditionally the -ul forms were once assumed to be male by default, but this is no longer true. Sportulo is simply a “sports-person” who can be male or female. If we want to specify a male, we add the prefix vir- to make virsportulo.)

We can also add the prefix mal- to make an opposite.

malriĉulo poor person
malsanulo sick (unhealthy) person

Using the suffixes we’ve learned so far, we can make mal-san-ul-ej-o: “a place for sick people”, i.e., a hospital!

Text: La urbo

La urbo

La bildo montras parton de urbo. Ĝi ne estas urbego, kiel Novjorko; nur malgranda urbo. Ĝi staras alte, sur monteto. La granda strato iras rekte al la centro de la urbo, la ĉefa placo. Ĉirkaŭ la placo, ni vidas la urbodomon, preĝejon kaj multajn arbojn. Kio staras en la mezo de la placo? Statuo.

Ĉe la dekstra flanko de la placo, vi trovas malsanulejon. Kontraŭ la malsanulejo staras granda domo aŭ domego. Tiu domo estas nun artgalerio. Ĝi staras en publika parko kaj florĝardeno, kie la gesinjoroj de la urbo promenas kaj ripozas. Ankaŭ la infanoj ludas tie. Vojo kaj vojetoj kondukas tra la parko al la domego.

Sur la ĉefstrato, aŭtoj rapide veturas. Kaj kio veturas sur la ponto? Tio estas buso. Kiel veturas trajno? Ĝi veturas rapidege! Sub la ponto vi vidas parton de trajno, ĉar la urbo havas ankaŭ fervojon. Vi vidas la tegmenton de la fervoja stacidomo malantaŭ la ponto, ĉe la dekstra flanko de la bildo. Flanka strateto, sur kiu vi vidas kelkajn dometojn, kondukas de la ĉefstrato al la stacidomo.

Ekzerco 4.4

Translate into English.

  1. La urbo estas malgranda.
  2. Ĝi ne estas urbego, kiel Novjorko.
  3. Ĉu la stratoj estas larĝaj aŭ mallarĝaj?
  4. En la mezo de la placo staras statuo, kaj malantaŭ tio estas la urbodomo.
  5. Sur la placo estas ankaŭ granda preĝejo.
  6. Kie estas la artgalerio?
  7. Ĝi estas en la publika parko.
  8. Kaj kie estas la parko?
  9. Ĝi estas maldekstre de la ĉefstrato.
  10. Ĉe la alia flanko de la strato estas la malsanulejo.
  11. Vojeto kondukas de la ĉefstrato al la malsanulejo.
  12. Kie promenas la gesinjoroj de la urbo?
  13. Kie ludas la infanoj?
  14. La gesinjoroj promenas en la publika parko, kaj la infanoj ludas tie.
  15. Sur la ĉefstrato veturas aŭtoj kaj busoj.
  16. Kiel veturas la aŭto?
  17. Ĝi veturas rapide.
  18. Trajnoj ne veturas sur la strato; ili veturas sur la fervojo.

Ekzerco 4.5

Translate into Esperanto.

  1. Where do you live?
  2. I live in a big city.
  3. It is not as big as New York.
  4. It has two railway stations.
  5. Trains run (travel) on the railway, but cars travel on the roads.
  6. Do you have a car?
  7. Yes, I have a small car, but it doesn’t go (travel) very fast.
  8. The main streets in the town are wide, but the other streets are narrow.
  9. What is the town like?
  10. It’s modern and clean.

Ekzerco 4.6

Here are some answers. Write the corresponding questions!

  1. Ĝi veturas sur la ponto.
  2. Domego staras en la parko.
  3. Jes, ĝi iras rekte al la ĉefplaco.
  4. La gesinjoroj promenas kaj ripozas tie.
  5. Ne, trajno ne veturas sur la strato.
  6. Ĝi staras sur monteto.
  7. Ĝi veturas rapidege!
  8. Statuo staras tie.
  9. Mi vidas parton de trajno.
  10. Mi vidas ilin sur flanka strateto.

Note: In sentences like the following, the auxiliary verbs do and does are not translated into Esperanto.

Where do the people walk?
Kie promenas la gesinjoroj?
Where do the children play?
Kie ludas la infanoj?
How does the car travel?
Kiel veturas la aŭto?

Dialogo: Promeno en la parko

It’s a nice day. Mrs. Lang and Mrs. Brown are taking a walk in the town.

They enter the park and sit on a bench.

Demandoj

  1. Kia estas la vetero?
  2. Kie sidas la du sinjorinoj?
  3. Kiaj estas la floroj?
  4. Kiel fartas la familio Lang?
  5. Kion faras sinjoro Brown dum la du sinjorinoj sidas en la parko?
  6. Al kiu tio estas surprizo?
  7. Kiujn bestojn vidas la sinjorinoj?
  8. Kie la hundoj ludas?
  9. Ĉu la sinjorinoj ludas? Kion ili faras?
  10. Ĉu tio plaĉas al ili?

Vortolisto

alt/a high
ankaŭ also
arb/o tree
art/o art
blu/a blue
centr/o center
ĉar because
ĉef- chief, main; ~strato main street
ĉiel/o sky, heaven
ĉirkaŭ around
dekstr/a right (hand); mal~a left
even
fart/i to fare, be
fer/o iron; ~vojo railway
flank/o side
flor/o flower
galeri/o gallery
ha! ah!
hav/i to have
ho! oh!
ide/o idea
kelk/a(j) a few, several
konduk/i to lead, guide
kontraŭ opposite
mal’san’ul’ejo hospital
mez/o middle
mont/o mountain; ~eto hill
montr/i to show
mult/a(j) many, a lot of
Novjorko New York (city)
nu! well (then)
nur only, merely
park/o park
part/o part
plac/o square (in a town)
plaĉ/i to be pleasing
pont/o bridge
preĝ/i to pray; ~ejo church
promen/i to go for a leisurely walk, drive, ride, etc.
publik/o public
rapid/a quick; ~e quickly
rekt/a direct, straight
ripoz/i to rest
san/a healthy
staci/o station (radio, etc.); ~domo railway station (building)
statu/o statue
strat/o street
sub under, below
surpriz/i to surprise
tegment/o roof
trajn/o train
trov/i to find
urb/o town, city; ~ego (large) city, metropolis; ~domo town hall
veter/o weather
vetur/i to travel, go (in or of a vehicle)
vid/i to see
voj/o way, road; ~eto path; fer~o railway

Esprimoj

Ĝi tre plaĉas al mi I like it very much. (literally: “It is very pleasing to me.”)
Ĉu ni promenu? Shall we go for a walk?
Kiel fartas la familio? How is (fares) the family?
Kiel vi fartas? How are you?